Welkom op Schijndelwiki - de encyclopedie voor Schijndel

U kunt ons steunen door lid van de Heemkundekring Schijndel te worden.

Klik HIER om lid te worden

Iedere dinsdagochtend zijn wij tussen 10 en 12 uur in de heemkamer: Cultureel Centrum 't Spectrum, Steeg 9 g, Schijndel.

Hoofdpagina

Uit Schijndelwiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen


Schijndelwiki

de historische encyclopedie voor Schijndel

LEESMIJ EERST
Hulp en contact

Schijndelwiki telt op dit moment 1.150 artikelen, 4.076 afbeeldingen en 162 geregistreerde gebruikers.
 
 
Icoon

Nieuwste SchijndelWiki Pagina's en willekeurig plaatje

Nieuwste pagina's:
  1. Alex Bos
  2. W. van der Zanden
  3. M. Mutsaars
  4. J. Hoogzaad
  5. M. van der Heyden
Willekeurige afbeelding:

Molen de Hoop aan de Voortstraat in Schijndel
 
 
Icoon

Uitgelicht

Zelf informatie aan Schijndelwiki toevoegen of corrigeren?

Wist u dat iedereen (ook u) artikelen kan aanpassen of aanmaken in Schijndelwiki? Doet u dat vooral ook zodat Schijndelwiki nog rijker wordt aan informatie. Klik op "bewerken" bovenaan de pagina om een pagina aan te vullen of te corrigeren.
Vind u de codes of opmaak nog lastig? Zie dan de Minicursus SchijndelWiki voor beginners
Lees Hulp en contact om meer te weten over het beleid en hoe pagina's aan te passen. Kijk ook eens op de helppagina!

Een nog veel beter idee is om in te loggen als Schijndelwiki lid.

Het voordeel is, dat u meer mogelijkheden heeft om naar eigen inzicht dingen toe te voegen/veranderen of mee te discussieëren. Eigenlijk een must voor iedereen die Schijndelwiki een warm hart toedraagt.
Stuur hiervoor tijdelijk een mailtje naar c.bogmans@kpnmail.nl met je gewenste inlognaam. U wordt zo snel mogelijk opgenomen in de groep gebruikers van Schijndelwiki.

Hoe doet u dat? Heel eenvoudig. Klik hiernaast op het woord REGISTREREN en vul in het scherm uw gegevens in. Vanaf dat moment bent u een zeer gewaardeerd Schijndelwiki lid. Mogen wij u snel begroeten?


Zoeken in het fotoarchief van Heemkundekring Schijndel

U kunt het fotoarchief door middel van een zoekterm (alleen hele woorden) doorzoeken. Door in het scherm Zoeken in ons foto archief de zoekterm in te vullen en op Zoeken te klikken.

De schoenendoos van oma

De schoenendoos van oma is vaak een onuitputtelijk bron van informatie. Grootmoeder stopte daar van alles in: ansichtkaarten, krantenknipsels, jubileumboekjes en de oude (vergeelde) foto’s van toen. Laat ze niet verloren gaan, breng ze NIET naar de stort maar naar de heemkamer svp!
 
 
Icoon

Wie wat waar?

Gemeentehuis 03.jpg
Alle foto's zien in deze rubriek op SchijndelWiki? Ga dan naar de pagina Wie wat waar

Het fotoarchief van De heemkundekring Schijndel bevat een groot aantal collecties afkomstig van (ex) inwoners van de gemeente Schijndel. Het aangeboden historisch fotomateriaal uit de gemeente Schijndel wordt door de Audiovisuele werkgroep van heemkundekring Schijndel verzameld, opgeslagen, bestudeerd, geïnterpreteerd en gedocumenteerd. Na digitalisering wordt een kopie, in het digitale fotoarchief opgeslagen en wordt een gereduceerde versie via SchijndelWiki breed- en gebruikersvriendelijk toegankelijk gemaakt.


In het fotoarchief bevinden zich echter nog veel foto’s waarvan niet bekend is wie, wat, waar, wanneer en waarom gefotografeerd is. De heemkundekring Schijndel probeert de ontbrekende informatie alsnog te achterhalen.

Indien u meer kunt vertellen over de foto(’s) in de rubriek Wie wat waar dan vragen wij u vriendelijk, de ontbrekende gegevens zelf aan te brengen of anders, onder vermelding van het relevante fotonummer, contact op te nemen met Jo van de Aa via dit mailadres.
 
 
Icoon

Oude filmverslagen over Schijndel

Heeft u nog oude filmbeelden over Schijndel of Wijbosch? De heemkundekring Schijndel wil graag een (digitale) kopie ervan in haar filmarchief opnemen en eventueel gebruiken voor Schijndelwiki en andere publicaties.

Korte videoverslagen kunt u laten uploaden naar het YouTube kanaal van de Audiovisuele werkgroep van heemkundekring Schijndel. Contact opnemen met de secretaris van de heemkundekring Schijndel, de heer J. Aalders kan via jwaalders@kpnmail.nl.
 
 
Icoon

Een historisch feitje

Klompen, klinkers, kaarsen en bomen

Klompenmakers en reepmakers

Met de komst van de Canadese populier neemt in Schijndel, net zoals in Liempde en Sint-Oedenrode, het aantal klompenmakers duidelijk toe. De concurrentie vanuit België was overigens halverwege de 19e eeuw niet gering omdat de Belgen hier hun klompen tegen een lagere prijs wisten te verkopen.
In 1854 telt Schijndel 13 klompenmakerijen met 60 knechten in dienst. Precies 25 jaren later zijn er al 35. In de periode 1923-1929 groeit hun aantal tot 64. In 1923 bestaan er al twee klompenfabrieken nl. die van Oerlemans en Steenbakkers.
Een doorsnee canadapopulier, met een normale lengte van 15 tot 20 meter, levert ca. 1 m3 hout, waar men ongeveer zo’n 60 klompen uit haalde. Het type klomp kon variëren want er waren mansklompen, vrouwsklompen, vijftienders, drielingen, elfkes en halfklompen.
Een ander ambacht is dat van de reepmakers of hoepelmakers, in het Schijndels dialect beter bekend als ‘ripsnijer’. Voor die hoepels gebruikte men het op de Schijndelse griendgronden groeiende wilgenhout dat men op een bepaald moment ging ontdoen van de bast het zgn. ‘blekken’. Vooral de rechte takken van de snelgroeiende katwilg waren hiervoor in trek. Deze stokken werden geschild, in de zon gebleekt en met een trekmes op lengte gesneden door de reepsnijder. De repen werden, eenmaal in bussels gebonden, vooral afgezet bij de Belgische en Pruisische kuipers, die deze repen gebruikten voor het afwerken van hun tonnen en vaten.
In 1859 telde Schijndel 30 van die bedrijven en in 1929 was het aantal gegroeid tot 52. Veel reephout werd ook gebruikt bij het maken van zinkstukken ter versterking van de zeeweringen.

Leemafgravingen en steenfabricage

In het verleden kon men in Schijndel diverse zelfgebouwde steenovens aantreffen. Bekend is o.a. de steenoven in de vorm van een ringoven uit 1903 van de Bosschenaar Suyling aan de Baksdijk. Een perceelsnaam als ‘de Steenoven’ verwijst naar die vorm van steenfabricage. In verband met de eigen huizenbouw was dit een uitkomst voor de lokale bewoners. Gezien het hoge leemgehalte van de Schijndelse bodem had men voor die steenovens de grondstoffen binnen handbereik.
Het gebied Aakendonk in het Wijbosch bleek een uitstekende plek om het leem uit de grond te halen. In 1876 wordt een kleinschalige steenfabriek opgericht door de gebroeders Tucken.
Goed 20 jaren later gaat de gemeente over tot verkoop van 12 hectaren grond op de Molenheide voor f 500,- per hectare. Jan Willem van der Elst, een steenfabrikant uit Zaltbommel, bouwt op die grond een steenfabriek met dienstwoningen en het resterende deel van de Molenheide wordt gebruikt voor leemdelving. In de volksmond noemt men het bedrijf ‘de Steenoven’, maar officieel sprak men van steenfabriek De Molenheide. Rond 1930 is de steenfabricage stopgezet en is het bedrijf omgebouwd tot een grote timmerwerkplaats. Het wordt zelfs een nevenbedrijf van het NS-bedrijf ‘Werkspoor’ in Utrecht en produceert vooral het binnenwerk voor spoorwegwagons. Na de oorlog kwam hier de houthandel van de firma Steenbakkers; nu is hier de Houtindustrie Schijndel met eigen elektriciteitscentrale.

De kaarsen van Bolsius

Waar zie je ze niet in den lande en ver buiten onze landsgrenzen, de kaarsen van de firma Bolsius kaarsenfabriek. Begonnen als een bijenwasblekerij groeit het bedrijf onder leiding van de gebroeders Lambertus en Antonius uit tot een gerenommeerd bedrijf, dat een breed assortiment kaarsen vervaardigt. Hun vader, Hendricus Bolsius, was vanaf 1843 als huisarts in Schijndel komen werken. De zoons bleken echte ondernemers. De wasblekerij was een eenvoudig bedrijfje gevestigd in de grote tuin van het ouderlijk huis, tegenover de Kluisstraat. Later is een terrein aangekocht in de Beemd aan de Kerkendijk, waar de gevel is versierd met een speciale gevelsteen uit 1870.
Het gebruik van kaarsen is al heel oud. Naast olielampen brachten ze licht in de duisternis in een lantaarn of op een kandelaar. Kaarsen uit bijenwas waren voor de gewone man te duur, maar in kerken werden ze overvloedig gebruikt.
Dat was dan ook ‘de eerste afzetmarkt’ voor de gebroeders Bolsius. Vroeger werd de bijenwas aangeleverd door de imkers in het dorp en maakte de koster van de kerk de bekende bruin-gele waskaarsen. Een moderne kaarsenfabriek heeft inmiddels aanmerkelijk meer in zijn mars dan waskaarsen voor kerkdiensten. Rond 1920 is men eigen kerkkaarsen gaan fabriceren. De gebroeders Bolsius leerden het vak van de Schijndelse koster Marinus van Liempd, wordt algemeen beweerd. In 1927 krijgt de fabriek van Bolsius zelfs het predikaat ‘Pauselijk Hofleverancier’. Later is men overgestapt op de vervaardiging van thee- en devotielichtjes en op de dag van vandaag kan men er vele modellen bewonderen ten dienste van sfeerverlichting in allerlei interieurs. In de jaren ’30 van de vorige eeuw stond de wasblekerij en de kaarsenfabriek nog bekend onder de naam ‘Alpengloei’ en had toen 90 mensen in dienst.

Kousen- en sokkenfabriek Jansen de Wit

Het vooroorlogs fabriekje van Jansen de Wit in combinatie met de borstbeelden van de drie gebroeders in het Jansenpark. Niet alleen met de kaarsenfabricage heeft Schijndel bekendheid gekregen. Er waren meer industriëlen die zich hier vestigden. De kousenfabriek van Jansen de Wit, in de volksmond beter bekend als ‘de Sok’, is een begrip binnen Schijndel en zeer veel dorpsgenoten hebben hier gewerkt. Vroeg in de 19e eeuw had de familie Jansen als kousenmakers al mensen in dienst in o.a. Tongelre, Nuenen en Geldrop. In 1915 wordt een groep Schijndelse meisjes ingewijd in de fijne kneepjes van het vak van breien op een machine. Men huurt later enkele huizen in de Kluis waar een breimachine wordt geplaatst en de ‘Schijndelse productie’ kan beginnen. Nog in hetzelfde jaar koopt men grond aan en wordt architect C.J. Chris van Liempd gevraagd een ontwerp te maken voor de eerste fabriek aan de Hoofdstraat. In 1917 start de ‘Jansen de Wit stoomkousenfabriek’. De machines uit de Kluisstraat worden naar het nieuwe bedrijf overgeplaatst en met 66 vrouwen en 4 mannen gaat het bedrijf van start.
De uitvinding van fijnere garens, eerst kunstzijde en later nylon, bracht de gebroeders Jansen ertoe nieuwe wegen te gaan bewandelen en het productieproces aan te passen. In 1936 is het aantal werknemers uitgegroeid tot 800. De Tweede Wereldoorlog [1940-1945] gooide echter roet in het eten. Bij gebrek aan grondstoffen wordt de kousenfabricage belemmert en bovendien wordt de fabriek zwaar beschadigd.
In 1948 verrijst een compleet nieuw gebouw van de inmiddels Koninklijke Kousenfabriek. De werkgelegenheid voor heel veel Schijndelse mensen was weer gegarandeerd. Maar de kousenindustrie komt onder druk te staan vanwege de concurrentie uit de lage-loon-landen en de directie gaat uiteindelijk over tot sluiting van dit prachtige Schijndelse bedrijf. In 1986 is het gehele complex gesloopt en is de productie overgeheveld naar het zusterbedrijf te Emmen. Ook dat bleek van korte duur. Wat aan de familie Jansen herinnert is het bekende Jansenpark met de borstbeelden van de drie gebroeders. Het park ligt tegenover de plek waar voorheen het fabriekscomplex was.

Nieuwe industrieën op Duin I, II en III

Voor een gemeente als Schijndel is werkgelegenheid natuurlijk een belangrijk basisgegeven voor groei. In andere plaatsen in de regio zoals bv. Veghel en Uden, werden ruim voor de eeuwwisseling industrieterreinen aangelegd en nieuwe bedrijven gevestigd. Schijndel heeft dat voorbeeld uiteindelijk gevolgd en zo is op de oude woeste gronden van Duin inmiddels een scala aan kleinere en grotere bedrijven gebouwd. De Schijndelse duinen waren onder de bevolking beter bekend als ‘de Wijbossche bergen’ die verderop aansloten op de Eerdse Bergen. De oude straatnaam Bergstraat had daar zijn naam aan te danken.
Bescheiden begonnen met de verkoop van de eerste kavels op Duin I is Schijndel anno 2009 drie grote terreinen rijk nl. Duin I II en III, die samen met Molendijk en Rooiseheide het bedrijfsklimaat van Schijndel bepalen. Ze zijn inmiddels optimaal bereikbaar mede door de aanleg van de Structuurweg en de omlegging van de Eerdsebaan. Het gaat in totaal zo’n 1600 zelfstandige grote en kleine bedrijven. Het einde is overigens nog niet in zicht. Inmiddels is de gemeente begonnen met de voorbereidingen van het bestemmingsplan Duin IV, dat als een strook bedrijfsgrond rondom Duin II komt te liggen.
 
 
Icoon

Colofon

Schijndelwiki

  • Schijndelwiki is een digitale historische encyclopedie over Schijndel.
  • Schijndelwiki is een publicatie van de heemkundekring Schijndel.
  • Technisch gerealiseerd op 5 november 2019 door Cees Bogmans.
  • Is gebaseerd op database webapplicatie MediaWiki 1.33.1.
  • Is gelanceerd op internet op 6 april 2020.
  • Beheer en coördinatie:
    • Leden van de werkgroep Schijndelwiki van de heemkundekring Schijndel schrijven, redigeren, plaatsen foto’s en updaten de teksten in de database en instrueren personen die aan deze activiteit deel willen nemen.
    • Technische beheer, opleidingen, training en advies: Jo van de Aa
    • Duurzame digitale opslag, VPS: YourHosting

Contact

Algemeen

SchijndelWiki huldigt het principe dat iedereen, waar ook ter wereld, alles en altijd kan wijzigen. Mogen bijdragen aan SchijndelWiki is geen recht, maar een voorrecht. Wie dit voorrecht misbruikt kan geblokkeerd worden.

Disclaimer

Ofschoon alle teksten en afbeeldingen zorgvuldig gecontroleerd worden neemt het bestuur van heemkundekring Schijndel geen verantwoording voor eventuele fouten, onvolledigheden of schending van auteursrechten in SchijndelWiki. Zodra blijkt dat auteursrechten aantoonbaar geschonden zijn zal het betreffende stuk door de beheerders verwijderd of aangepast worden.

We doen ook ons uiterste best van alle betrokkenen toestemming te verkrijgen voor publicatie van gegevens over nog levende personen. Staan uw gegevens op deze website en hebt u daar bezwaar tegen, dan horen wij dat graag en zullen wij deze zonder navraag naar redenen verwijderen.
P Photography.png

Fotoarchief

Kcoloreditnl.png

Cultuur

Mens en Maatschappij
Mens en Maatschappij
Geschiedenis, Landen & Volken, Taal

Geschiedenis

Persoon

Persoon

P geography.png

Geografie